کاهش حس پا
آسیب عصبی ناشی از دیابت می‌تواند حس درد، فشار یا گرما را کاهش دهد و باعث شود آسیب اولیه دیده نشود.
راهنمای آموزشی زخم دیابتی
زخم دیابتی چیست و چرا حتی یک زخم کوچک مهم است؟
زخم دیابتی، به‌ویژه زخم پای دیابتی، زخمی است که در افراد مبتلا به دیابت ایجاد می‌شود و عواملی مثل کاهش حس پا، فشار مداوم روی یک نقطه و اختلال در خون‌رسانی می‌توانند در ایجاد یا دیرترمیم شدن آن نقش داشته باشند. این زخم گاهی با درد کمی همراه است یا حتی بدون درد پیش می‌رود؛ به همین دلیل ظاهر کوچک یا بدون‌درد بودن آن نباید باعث تاخیر در بررسی شود.
- زخم دیابتی ممکن است از یک تاول، پینه یا آسیب کوچک شروع شود.
- نداشتن درد لزوما به معنی خفیف بودن زخم نیست.
- عفونت و وضعیت خون‌رسانی پا در ارزیابی زخم اهمیت زیادی دارند.
- درمان فقط به پانسمان محدود نمی‌شود و علت ایجاد زخم نیز باید بررسی شود.
ظاهر کوچک یا بدون‌درد بودن زخم، شدت آن را مشخص نمی‌کند.
اگر در پای فرد مبتلا به دیابت زخم باز، قرمزی، تورم، ترشح، تغییر رنگ یا افزایش غیرعادی گرما دیده می‌شود، بهتر است ارزیابی زخم به تعویق نیفتد.
مسیر شکل‌گیری زخم
از یک فشار ساده تا زخم؛ زخم دیابتی چگونه شکل می‌گیرد؟
زخم پای دیابتی معمولا نتیجه یک عامل واحد نیست. کاهش حس پا، فشار یا اصطکاک مداوم و در بعضی افراد اختلال خون‌رسانی می‌توانند در کنار هم زمینه ایجاد و دیرترمیم‌شدن زخم را فراهم کنند. به همین دلیل ممکن است آسیبی که در ابتدا کوچک و بی‌اهمیت به نظر می‌رسد، بدون اینکه فرد متوجه آن شود ادامه پیدا کند.
فشار یا اصطکاک مداوم
کفش نامناسب، پینه، تغییر شکل پا یا فشار هنگام راه رفتن یک نقطه را بارها تحت فشار قرار می‌دهد.
آسیب پوست و بافت
تداوم فشار می‌تواند پوست و بافت زیر آن را آسیب‌پذیر کند و آسیب کوچک را گسترش دهد.
باز شدن زخم
آسیبی که احساس یا برطرف نشده است ممکن است ادامه پیدا کند و به زخم باز تبدیل شود.
در افراد مبتلا به دیابت، پاها را هر روز از نظر پینه، تاول، قرمزی یا آسیب‌های کوچک بررسی کنید؛ حتی اگر درد وجود نداشته باشد.
عوامل افزایش‌دهنده ریسک
چه کسانی بیشتر در معرض زخم دیابتی هستند؟
همه افراد مبتلا به دیابت به یک اندازه در معرض زخم پا نیستند. بعضی شرایط باعث می‌شوند حتی آسیب‌های کوچک هم نیاز به توجه بیشتری داشته باشند.
ریسک بالاتر
کاهش حس پا
اگر حس درد، فشار یا گرما در پا کم شده باشد، ممکن است تاول، ساییدگی یا آسیب کوچک بدون اینکه فرد متوجه شود ادامه پیدا کند.
ریسک بالاتر
سابقه زخم یا قطع عضو
فردی که قبلا زخم پای دیابتی داشته یا بخشی از پا یا انگشتانش قطع شده است، همچنان در گروه پرخطر قرار دارد و به مراقبت منظم‌تری نیاز دارد.
ریسک بالاتر
اختلال خون‌رسانی پا
کاهش جریان خون می‌تواند توان ترمیم بافت را کمتر کند و باعث شود زخم دیرتر بهبود پیدا کند.
پینه، تغییر شکل پا یا نقاط پرفشار
پینه ضخیم، برجستگی استخوانی، تغییر شکل انگشتان یا فشار نامتوازن هنگام راه رفتن می‌توانند فشار را روی یک نقطه متمرکز کنند.
کفش نامناسب یا آسیب‌های مکرر
کفش تنگ، اصطکاک مداوم، راه رفتن طولانی یا آسیب‌های تکراری می‌توانند زمینه ایجاد زخم را فراهم کنند؛ به‌خصوص زمانی که حس پا کاهش یافته باشد.
بیماری‌های زمینه‌ای
بیماری‌های کلیوی، مشکلات عروقی و برخی شرایط زمینه‌ای دیگر می‌توانند ریسک زخم یا پیچیده‌تر شدن روند درمان را افزایش دهند.
اگر چند مورد از این عوامل را دارید، مراقبت از پا نباید فقط زمانی شروع شود که زخم ایجاد شده باشد؛ پیشگیری و بررسی منظم پا اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
نشانه‌های قبل از باز شدن زخم
زخم دیابتی معمولا ناگهانی نیست؛ این نشانه‌ها را زودتر ببینید
پیش از اینکه زخم کاملا باز شود، ممکن است نشانه‌هایی روی پا یا سایر نواحی دیده شود. زخم پای دیابتی اغلب از نقاطی شروع می‌شود که هنگام ایستادن و راه رفتن فشار بیشتری تحمل می‌کنند یا مدام با کفش در تماس هستند؛ از جمله کف پا، زیر پنجه و انگشتان، کناره‌های پا و گاهی پاشنه.
- پینه یا ضخیم شدن پوست
- تاول یا ساییدگی
- ترک یا بازشدگی کوچک پوست
- قرمزی یا تغییر رنگ
- گرمی یا تورم غیرعادی
- خونریزی یا آسیب زیر پینه
برای توضیح کامل‌تر این تغییرات، علائم اولیه زخم پای دیابتی را مطالعه کنید.
ظاهر زخم در برابر احساس درد
ممکن است زخم جدی باشد، حتی اگر درد نداشته باشد!
اندازه ظاهری زخم همیشه شدت آن را نشان نمی‌دهد. برای بررسی دقیق‌تر باید عمق زخم، وضعیت بافت، خون‌رسانی و احتمال عفونت نیز ارزیابی شود.
ظاهرهایی که نیاز به توجه دارند
- بازشدگی یا فرورفتگی پوست
- ترشح از زخم
- قرمزی یا تورم اطراف آن
- تغییر رنگ بافت
- بافت سیاه یا مرده
- بزرگ‌تر یا عمیق‌تر شدن زخم
چرا بعضی زخم‌های دیابتی درد ندارند؟
دیابت در بعضی افراد به اعصاب پا آسیب می‌زند و باعث کاهش حس درد، فشار و گرما می‌شود؛ حالتی که به آن نوروپاتی دیابتی گفته می‌شود. در نتیجه ممکن است فرد با وجود زخم یا آسیب بافتی، درد کمی احساس کند یا اصلاً متوجه آن نشود. درد را نشانه خفیف بودن زخم در نظر نگیرید.
راهنمای زمان مراجعه
این نشانه‌ها یعنی زخم دیابتی را نباید نادیده گرفت
هر زخم باز در پای فرد مبتلا به دیابت بهتر است زود ارزیابی شود؛ اما بعضی تغییرات می‌توانند نشانه عفونت، آسیب بافتی یا اختلال خون‌رسانی باشند و نیاز به بررسی سریع‌تری دارند.
چه زمانی باید سریع مراجعه کرد؟
- بیشتر شدن قرمزی، گرمی یا تورم اطراف زخم
- ترشح چرکی یا افزایش ترشحات
- بوی غیرعادی همراه با تغییرات دیگر زخم
- بزرگ‌تر یا عمیق‌تر شدن زخم
- ایجاد بافت تیره یا سیاه
- تغییر واضح رنگ انگشتان یا پا
- سرد شدن غیرعادی پا یا انگشتان
- نمایان شدن بافت‌های عمقی یا احتمال درگیری استخوان
چه زمانی وضعیت فوری‌تر است؟
اگر علائم زخم با تب، لرز، ضعف یا بدحالی عمومی، گسترش سریع قرمزی و تورم، سیاه شدن بافت یا تغییر شدید رنگ و دمای پا همراه شده است، ارزیابی پزشکی را به تعویق نیندازید.
نگاه کامل‌تر از ظاهر زخم
تشخیص و ارزیابی زخم دیابتی چگونه است؟
متخصص فقط اندازه و ظاهر زخم را بررسی نمی‌کند؛ عمق زخم، عفونت، خون‌رسانی، حس پا و عوامل کندکننده ترمیم نیز در تصمیم‌گیری اهمیت دارند.
۱
خود زخم
۲
نشانه‌های عفونت
۳
حس پا
۴
وضعیت خون‌رسانی
۵
درگیری بافت عمقی
در ارزیابی معمولا چه چیزهایی بررسی می‌شود؟
- اندازه، عمق و محل زخم
- بافت زخم، ترشح و پوست اطراف
- نشانه‌های عفونت
- حس پا و احتمال نوروپاتی
- نبض و وضعیت خون‌رسانی پا
- پینه، تغییر شکل پا یا نقاط پرفشار
- احتمال درگیری بافت‌های عمقی یا استخوان
- بیماری‌های زمینه‌ای و سابقه زخم قبلی
در صورت نیاز، ممکن است آزمایش خون، تصویربرداری یا ارزیابی دقیق‌تر عروق درخواست شود. همچنین می‌توانید مطلب از کجا بفهمیم دیابت داریم؟ را بخوانید.
انتخاب درمان بر اساس مانع ترمیم
برای درمان زخم دیابتی یک نسخه ثابت وجود ندارد؛ اول باید مانع ترمیم پیدا شود
درمان بر اساس علت ایجاد زخم، عمق و محل آن، وضعیت خون‌رسانی، وجود یا نبود عفونت و میزان فشار واردشده به پا انتخاب می‌شود. ممکن است دو زخم با ظاهر مشابه، به برنامه درمانی متفاوتی نیاز داشته باشند.
خون‌رسانی مناسب است؟
اگر نشانه‌ای از اختلال وجود داشته باشد، ارزیابی عروقی و گاهی درمان برای بهبود جریان خون در اولویت قرار می‌گیرد.
زخم عفونی شده است؟
شدت و عمق عفونت بررسی می‌شود. آنتی‌بیوتیک فقط زمانی مطرح است که عفونت بالینی وجود داشته باشد.
فشار ادامه دارد؟
اگر روی محل زخم فشار وارد شود، کاهش فشار یا Offloading یکی از بخش‌های مهم درمان است.
بستر زخم چگونه است؟
نوع بافت، ترشح، پوست اطراف و بافت غیرقابل‌حیات نوع مراقبت، پانسمان یا دبریدمان را مشخص می‌کنند.
وضعیت عمومی چطور است؟
کنترل دیابت و رسیدگی به بیماری‌های عروقی، کلیوی و سایر مشکلات زمینه‌ای بخشی از برنامه درمان است.
چه روش‌هایی ممکن است برای درمان زخم دیابتی استفاده شوند؟
این روش‌ها بر اساس ارزیابی زخم انتخاب می‌شوند و لزوماً همه آن‌ها برای هر بیمار لازم یا مناسب نیستند.
کاهش فشار (Offloading)
با ابزارها یا روش‌های مناسب، فشار از روی ناحیه زخم کم می‌شود تا بافت فرصت ترمیم پیدا کند.
دبریدمان زخم
در صورت نیاز، بافت‌های غیرقابل‌حیات و بعضی عوامل مزاحم ترمیم توسط فرد متخصص از بستر زخم برداشته می‌شوند.
پانسمان مناسب زخم
پانسمان بر اساس میزان ترشح، وضعیت بستر زخم و پوست اطراف انتخاب می‌شود و یک نوع پانسمان برای همه زخم‌ها مناسب نیست.
کنترل عفونت
اگر زخم عفونی باشد، درمان بر اساس شدت عفونت انجام می‌شود و ممکن است آنتی‌بیوتیک یا اقدامات تخصصی دیگری لازم باشد.
بهبود خون‌رسانی
در زخم‌های همراه با بیماری عروق محیطی، ارزیابی عروقی و گاهی اقدامات لازم برای بهبود جریان خون بخش مهمی از درمان است.
درمان‌های پیشرفته و کمکی
در بعضی زخم‌های مقاوم به مراقبت استاندارد، روش‌هایی مانند وکیوم‌تراپی، اکسیژن‌درمانی، پلاسما‌تراپی یا سایر مداخلات تخصصی بررسی می‌شوند. این روش‌ها جایگزین اصول پایه درمان نیستند.
پلاسما تراپی زخم دیابتبعضی کارها زخم را درمان نمی‌کنند؛ فقط فرصت درمان را از بین می‌برند
زخم دیابتی، حتی اگر کوچک یا بدون درد باشد، نباید با روش‌های خودسرانه درمان شود. دستکاری زخم، ادامه فشار روی پا یا تاخیر در ارزیابی می‌تواند شرایط را پیچیده‌تر کند؛ به‌خصوص اگر عفونت یا اختلال خون‌رسانی وجود داشته باشد.
- پینه یا بافت زخم را خودتان نبرید. برداشتن بافت باید در صورت نیاز و با روش مناسب انجام شود.
- آنتی‌بیوتیک را خودسرانه شروع نکنید. هر زخم دیابتی عفونی نیست و آنتی‌بیوتیک برای همه زخم‌ها لازم نیست.
- روی زخم فشار وارد نکنید. ادامه راه رفتن یا فشار مکرر روی محل زخم می‌تواند مانع ترمیم شود.
- مواد خانگی یا ناشناخته روی زخم نگذارید. این مواد ممکن است بافت را تحریک کنند یا ارزیابی زخم را دشوارتر کنند.
- پانسمان را فقط بر اساس توصیه عمومی انتخاب نکنید. نوع پانسمان باید با وضعیت زخم، ترشح و پوست اطراف متناسب باشد.
- منتظر ایجاد درد نمانید. کاهش حس پا ممکن است باعث شود حتی زخم جدی درد زیادی نداشته باشد.
- بدتر شدن زخم را نادیده نگیرید. افزایش ترشح، قرمزی، تورم، سیاه شدن بافت یا بزرگ‌تر شدن زخم نیاز به بررسی دارد.
عوامل موثر بر روند ترمیم
آیا زخم دیابتی خوب می‌شود؟
بله، زخم دیابتی می‌تواند ترمیم شود؛ اما مسیر بهبود برای همه یکسان نیست. ارزیابی درست، کاهش فشار، مراقبت مناسب، کنترل عفونت در صورت وجود و رسیدگی به خون‌رسانی از اصول مهم این مسیر هستند.
چه چیزهایی ترمیم را جلو می‌برند؟
- خون‌رسانی مناسب یا رسیدگی به مشکل عروقی
- کنترل عفونت در صورت وجود
- کاهش فشار واردشده به محل زخم
- مراقبت از بستر زخم و بافت اطراف
- کنترل دیابت و بیماری‌های زمینه‌ای
- پایبندی به برنامه درمان و مراقبت
چه چیزهایی آن را کند یا پیچیده می‌کنند؟
- عمق یا اندازه بیشتر و محل پیچیده زخم
- خون‌رسانی نامناسب پا
- وجود عفونت
- ادامه فشار روی زخم
- وجود بافت آسیب‌دیده یا نکروز
- سابقه زخم قبلی و وضعیت کلی نامناسب پا
مراقبت بعد از ترمیم
چطور از بازگشت زخم دیابتی جلوگیری کنیم؟
بسته شدن زخم پایان مراقبت از پا نیست. بررسی روزانه و کنترل عوامل فشار و آسیب، به‌ویژه در افراد دارای سابقه زخم، همچنان اهمیت دارد.
پاها را هر روز بررسی کنید؛ مخصوصا کف پا، بین انگشتان و نقاطی که قبلاً زخم شده‌اند.
کفش مناسب و بدون نقاط فشار استفاده کنید و داخل کفش را پیش از پوشیدن بررسی کنید.
پینه، تاول یا قرمزی جدید را نادیده نگیرید و خودسرانه آن‌ها را نبرید.
فشار روی نواحی پرخطر را کاهش دهید و در صورت تجویز، از وسایل Offloading یا کفی مناسب استفاده کنید.
پوست پا را سالم نگه دارید و از ایجاد ترک، خشکی شدید یا آسیب جلوگیری کنید.
معاینات دوره‌ای پا را ادامه دهید؛ به‌خصوص اگر سابقه زخم، کاهش حس یا مشکل عروقی دارید.
دیابت و بیماری‌های زمینه‌ای را طبق برنامه درمانی کنترل کنید.
کلینیک زخم کرج · خدمات ارزیابی و مراقبت
از ارزیابی تا مراقبت؛ خدمات کلینیک زخم کرج برای زخم دیابتی
در کلینیک زخم کرج، هدف فقط تعویض پانسمان نیست؛ ابتدا وضعیت خود زخم، بافت اطراف، علائم عفونت و عواملی که ممکن است روند ترمیم را کند کرده باشند بررسی می‌شود تا مراقبت متناسب با شرایط هر بیمار انتخاب شود. برای افرادی که مراجعه به کلینیک برایشان دشوار است نیز امکان دریافت بخشی از خدمات مراقبت و پانسمان زخم در منزل وجود دارد تا روند درمان با نظم بیشتری ادامه پیدا کند.
پرسش‌های رایج کاربران
سوالات متداول درباره زخم دیابتی
پاسخ کوتاه به پرسش‌هایی که معمولا هنگام مراقبت و درمان زخم دیابتی مطرح می‌شوند.
بله. دریافت کافی پروتئین، انرژی و ریزمغذی‌ها برای ترمیم بافت اهمیت دارد؛ اما رژیم غذایی باید با شرایط دیابت و بیماری‌های همراه فرد هماهنگ باشد.
معمولاً خیر. بسیاری از زخم‌ها برای ترمیم به محیط کنترلشده و پانسمان متناسب نیاز دارند؛ نوع پانسمان باید بر اساس وضعیت خود زخم انتخاب شود.
این موضوع به محل و وضعیت زخم بستگی دارد. اگر هنگام راه رفتن روی زخم فشار وارد شود، ممکن است لازم باشد با روش‌های Offloading فشار آن ناحیه کاهش پیدا کند.
بسته به شرایط زخم ممکن است همکاری متخصص زخم، پزشک عفونی، متخصص عروق، جراح یا سایر تخصصها لازم باشد؛ به‌خصوص اگر عفونت یا اختلال خون‌رسانی مطرح باشد.
بله. کنترل قند اهمیت زیادی دارد، اما عواملی مانند نوروپاتی، اختلال خون‌رسانی، تغییر شکل پا و فشار مداوم نیز در ایجاد زخم نقش دارند.
ارسال نظر درباره این موضوع
