زخم نافذ چیست؟
زخم نافذ یا تروما نافذ (Penetrating trauma) نوعی جراحت است که منجر به سوراخ شدن پوست با یک شی و ورود آن به بافتهای زیرین میشود. این زخم میتواند بر اثر ورود اشیا مختلف به بدن همچون گلوله، چاقو، شیشه و … ایجاد شده و در موارد شدیدتر منجر به آسیب به اندانهای داخلی، ماهیچهها، رگهای خونی، اعصاب، استخوانها و … شود. زخم نافذ میتواند بر اساس شدت زخم، به دو دسته بریدگی خفیف و بریدگی شدید دستهبندی شود.
انواع زخم نافذ بر اساس شدت آسیب
همانطور که گفتیم زخم یا تروما نافذ بر اساس میزان آسیبی که در بدن ایجاد میکند، به دو نوع کلی دستهبندی میشود:
بریدگی خفیف
این نوع زخم نافذ در واقع خراشیدگی یا بریدگی خفیفی است که در پوست ایجاد شده و با خونریزی کمی همراه است و با اعمال فشار در ناحیه برش، خونریزی متوقف میشود. در صورتی که با این آسیب روبرو شدید، اقدامات زیر را در پیش بگیرید:
- از امن بودن محل برای خود و فرد مصدوم اطمینان پیدا نمایید.
- از جعبه کمکهای اولیه استفاده نمایید.
- پیش از لمس کردن زخم دستکش بپوشید.
- ناحیه زخم را با گاز استریل یا دستمال تمیز فشار دهید با خونریزی آن متوقف شود.
- پس از توقف خونریزی، زخم را با آب و صابون بشویید.
- زخم را به وسیله پانسمان معمولی بپوشانید تا در معرض میکروب و آلودگی قرار نگیرد.
بریدگی شدید
بریدگیهای شدید در واقع جراحات شدیدتر و با عمق بیشتری ایجاد کرده و میتوانند منجر به آسیب رساندن به بافتهای زیرین پوست و حتی اندامهای داخلی بدن شوند. اقدامات لازم هنگام مواجهه با این نوع زخم نافذ، شامل موارد زیر میشوند:
- اطمینان حاصل کنید که محل مورد نظر برای شما و مصدوم امن باشد.
- با اورژانس (115) تماس گرفته و در صورت نیاز از جعبه کمکهای اولیه استفاده نمایید.
- در صورت نیاز به لمس زخم حتما دستکش بپوشید.
- اقدام به متوقف کردن خونریزی نمایید.
- به واکنشها و علائم مصدوم توجه نمایید، در صورت نشان دادن علائم شوک به اورژانس اطلاع دهید.
- تا زمانی که تیم اورژانس به بالین مصدوم برسند، در کنار ایشان بمانید.
اگر جسمی که موجب بروز بریدگی شده است هنوز داخل بدن بیمار قرار دارد، آن را از بدن خارج نکنید. خارج کردن جسم برنده آسیب بیشتری به مصدوم وارد میکند.
آشنایی با علائم و نشانههای زخم نافذ
علائم و نشانههای زخم نافذ بسته به شدن آسیب، میزان نفوذ جسم تیز به بدن و محل آسیب میتوانند متفاوت باشند. این علائم شامل موارد زیر میباشند:
- درد
- خونریزی
- زخمهای ورودی و خروجی
- کبودی
- تورم
- بیحسی یا گزگز
- احساس وجود جسم خارجی
- علائم و نشانههای عفونت
زخم نافذ در کدام نواحی بدن میتواند ایجاد شود؟
زخم یا تروما نافذ میتواند در هر یک از نقاط بدن ایجاد شده و شدت یا عمق متفاوتی داشته باشد. این نواحی شامل موارد زیر میشوند:
- دستها یا پاها: از نواحی مختلف بدن که اغلب در معرض آسیب دیدن و ایجاد شدن زخم نافذ هستند، میتوان به دستها و پاها اشاره کرد. این آسیب میتواند کاملا خفیف و سطحی در حد بریدن پوست دست، و یا آسیب رساندن به ماهیچهها و تاندونها باشد.
- شکم: این زخمها بر اثر شلیک گلوله و یا وارد شدن اشیا تیز همچون چاقو ایجاد شوند. در صورتی که زخم نافذ ایجاد شده در ناحیه شکم شدید باشد، میتواند به اندامهای داخلی مانند روده، کبد، رگهای خونی و یا طحال آسیب برساند.
- سر و گردن: ایجاد شدن زخم نافذ در سر و گردن، میتواند به گونهای باشد که جان فرد را تهدید نماید. در صورت شدید بودن بریدگی زخم نافذ، ممکن است به ساختارهای حیاتی مانند نخاع، ستون فقرات، رگهای خونی اصلی گردن و یا مغز آسیب برساند.
- قفسه سینه: با وارد شدن اجسامی همچون گلوله یا چاقو به ناحیه قفسه سینه، میتواند پارگی ششها، آسیب به قلب و یا رگهای خونی اصلی را به همراه داشته باشد.
- کمر و پشت بدن: اجسام تیز و برنده و یا گلوله میتوانند زخمی نافذ با عمقهای مختلف بر پشت یا کمر فرد ایجاد کنند که بسته به محل و عمق نفوذ آن، ممکن است به ستون فقرات، نخاع یا اندامهای داخلی همچون کلیه آسیب برساند.
- کشاله ران: در این ناحیه شریان فمورال قرار دارد که یکی از اصلیترین شریانهای بدن محسوب میشود. با توجه به این موضوع، در صورت آسیب دیدن این شریان، میتواند جان فرد را تهدید نماید.
عوارض به وجود آمدن زخم نافذ چیست؟
- خونریزی: در صورتی که زخم نافذ شدت و عمق زیادی داشته باشد، با آسیب دیدن رگهای خونی بهخصوص رگهای اصلی، میتواند خونریزی شدیدی ایجاد کرده و زندگی فرد را تهدید نماید. علاوه بر این، خونریزی شدید با شوک هیپوولمیک نیز همراه است که با نرسیدن خون به میزان کافی به اندامها، مشخص میشود.
- آسیب به اندامهای داخلی و حیاتی بدن: اگر زخم ایجاد شده شدت و عمق زیادی داشته باشد، میتواند به اندامهای داخلی و حیاتی بدن آسیب رسانده و منجر به بهخطر افتادن جان فرد شود.
- ایجاد زخم و تغییر شکل ناحیه آسیب دیده: ایجاد اسکار و زخم میتواند ظاهر ناحیه آسیب دیده در بدن را تغییر دهد و از نظر برخی افراد زیبایی آن را از بین ببرد.
- اثرات روانی: ایجاد شدن زخمهای نافذ بهخصوص زخمهای نافذ شدید، میتواند اثرات روانشناختی بر روی فرد ایجاد کرده و موجب بروز استرس، اضطراب، افسردگی و استرس پس از سانحه (PTSD) شود.
- بروز عفونت: زخمهای نافذ به دلیل وارد شدن اجسام خارجی به بدن و انتقال عوامل بیماریزا، میتوانند دچار عفونت شوند.
- درد و ناراحتی: این زخمها موجب بروز درد و ناراحتی میشوند، بهخصوص اگر به دلیل شدید بودن زخم، به اعصاب یا عضلات نیز آسیب وارد شده باشد.
- بروز اختلالات عملکردی: در برخی موارد ممکن است زخم در ناحیهای ایجاد شود که در صورت داشتن شدت و عمق زیاد، در عملکرد فرد مانند حرکت کردن یا حرف زدن اختلال ایجاد شود.
چگونه باید زخم نافذ را درمان نمود؟
در صورتی که زخم ایجاد شده شدید بوده و با آسیب جدی و خونریزی زیاد همراه است، برای درمان آن باید به بیمارستان مراجعه نمایید. برای درمان زخم نافذ باید مراحل زیر را به ترتیب انجام شود:
- مرحله اول: ابتدا باید شدت و عمق زخم ارزیابی شده و از ثبات شرایط جسمی بیمار اطمینان حاصل شود. این ثبات میتواند شامل کنترل میزان خونریزی، اکسیژنرسانی و جریان خون کافی به اندامها و بافتها و … باشد.
- مرحله دوم: در این مرحله باید به تمیز کردن زخم با محلول نمکی استریل یا آب پرداخته و از خارج شدن هرگونه باقی مانده جسم خارجی و آلودگی اطمینان پیدا کنید.
- مرحله سوم: پس از اطمینان از تمیز بودن زخم، میتوانید از پانسمان استریل استفاده کرده و زخم را ببندید تا از ورود آلودگی و میکروب به داخل زخم جلوگیری کنید. انواع پانسمانهای متنوع برای بستن زخم وجود دارد که با پانسمانهای سنتی تفاوت بسیاری داشته و میتواند به خوبی از زخم در برابر ورود عوامل خارجی و بروز عفونت جلوگیری نمایند. به این پانسمانها، پانسمان نوین و پیشرفته گفته میشود.
- مرحله چهارم: در صورتی که بیمار احساس درد و ناراحتی دارد، باید توسط پزشک داروی مسکن تجویز شود.
- مرحله پنجم: زخم و شرایط جسمی بیمار باید به صورت مداوم مورد بررسی قرار گرفته و از عدم عفونت و پیشرفت زخم اطمینان حاصل شود.
- مرحله ششم: در صورت وجود جسم خارجی در داخل زخم، خونریزی داخلی و آسیب به اندامهای داخلی، نیاز به جراحی وجود دارد. در برخی موارد جهت برداشتن بافت آسیب دیده و کمک به ترمیم بافت نیز از روش جراحی و یا دبریدمان استفاده میشود تا با حذف بافتهای مرده و آسیب دیده، به بهبود زخم کمک شود.
- مرحله هفتم: جهت پیشگیری از بروز عفونت و از بین بردن آلودگی احتمالی زخم، پزشک متخصص عفونی برای فرد مصدوم آنتی بیوتیک تجویز میکند که انتخاب نوع آنتی بیوتیک و دوز آن به وضعیت بیمار و شرایط زخم بستگی دارد.
در صورت ایجاد شدن زخم نافذ در هر یک از نواحی بدن، میتوانید برای درمان آن به کلینیک زخم کرج مراجعه نمایید. این کلینیک به صورت تخصصی به درمان انواع زخمهای حاد و مزمن میپردازد و میتواند به بهترین شکل و در کمترین زمان، زخمهای شما را درمان کند. علاوه بر این، در صورت نیاز شما میتوانید از خدمات درمان زخم در منزل این کلینیک نیز بهرهمند شوید.