زخمها در واقع آسیبهای پوستی و بافتی هستند که به دلایل مختلف همچون برش با جسم تیز، جراحی، ساییدگی و اصطکاک پوست، تصادف، سوختگی و ... رخ میدهند. فرایند ترمیم طبیعی زخم در بدن شامل چندین مرحله متعدد میشود که به صورت آبشاری و پشت سر هم رخ داده و باعث میشود که آسیب وارد شده در کمترین زمان ممکن درمان شود. آشنایی با مراحل درمان زخم به شما کمک میکند که بتوانید به خوبی با این فرایند آشنا شده و بدانید که به طور تقریبی این روند چقدر زمان میبرد. در ادامه ما بررسی مدت زمان لازم برای ترمیم زخم، عوامل موثر بر زمان ترمیم زخم و معرفی بهترین کلینیک درمان زخم در کرج میپردازیم تا شما با مطالعه این متن اطلاعات دقیقی بدست آورید.
آشنایی با مراحل درمان انواع زخم
سیستم ترمیم زخم بدن، یک فرایند پیچیده و در عین حال پشت سرهم است که مراحل مختلف آن پشت سرهم بدون وقفه رخ میدهند. در صورتی که در هر یک از این مراحل خللی ایجاد شود، ترمیم آسیب وارد شده به مشکل خورده و باعث مزمن شدن زخم یا ایجاد اسکار پوستی میشود. روند طبیعی درمان زخم در واقع شامل 4 مرحله اصلی میشود که این مراحل در تمامی انواع زخم سطحی، حاد و مزمن مشترک هستند. زخمها هرچه کوچکتر باشند، به مدت زمان کمتری برای بهبود نیاز دارند و هرچه عمیقتر باشند، ترمیم آنها زمانبرتر است. بنابراین، ممکن است هر مرحله درمان برای زخمهای مختلف مدت زمان متفاوتی طول بکشد، اما به طور کلی فرایند ترمیم یکسان است. در ادامه هر یک از مراحل درمان زخم را برای شما توضیح داده و نشانههای آنها را بیان میکنیم تا بتوانید با این فرایند آشنا شوید.
1. مرحله اول؛ هموستازی
اولین مرحله از درمان زخم، متوقف کردن خونریزی است. زمانی که آسیب وارد شده به پوست موجب بروز خونریزی میشود، سیستم انعقاد خون بدن فعال شده و پلاکتها با ترشح فاکتورهای انعقاد، موجب انقباض رگهای خونی میشوند. بدین صورت خون بند آمده و بر روی زخم دلمه میبندد. در این فرایند، پلاکتها به ناحیه آسیب دیده وارد میشوند تا پس از تماس با کلاژن، فعال شده و متراکم شوند. علاوه بر این، آنزیم ترومبین نیز با ایجاد یک روزنه فیبرین و قرار دادن خوشههای پلاکت در کنار هم، نقش مهمی در ساخت یک دلمه پایدار ایفا میکند.
2. مرحله دوم؛ التهابی
مرحله دوم فرایند ترمیم زخم، مرحله دفاعی یا التهابی نام دارد که در اغلب موارد با درد، تورم و قرمزی همراه خواهد بود. این مرحله اهمیت بسیار زیادی دارد؛ زیرا از آلودگی سلولها به عوامل بیماریزا و افزایش خونریزی جلوگیری میکند. در این مرحله، سلولهای دفاعی سیستم ایمنی با مهاجرت به ناحیه آسیب دیده، باکتریها را از بین برده، بقایای بافت آسیب دیده را حذف کرده و بستر زخم را برای رشد بافت جدید و سالم آماده میکند. نوعی از گلبولهای سفید که نوتروفیل نام دارند، به محل زخم فرستاده شده و باکتریها را از بین میبرند. همچنین این سلولها میتوانند عوامل رشد و پروتئین ترشح کنند تا سلولهای ایمنی به ناحیه زخم جذب شده و فرایند ترمیم را سرعت ببخشند. در این مرحله ممکن است ناحیه آسیب دیده دچار قرمزی، التهاب، تورم و حتی گرمی نسبت به سایر نفاط شود که کاملا طبیعی بوده و نشان دهنده فعالیت سیستم ایمنی بدن است.
3. مرحله سوم؛ تکثیر
زمانی که زخم از عوامل بیماریزا و بافتهای آسیب دیده تمیز شد، وارد مرحله تکثیر میشود که از 3 فاز زیر تشکیل شده است:
- فاز پر کردن زخم
- فاز فشردگی لبههای زخم
- فاز پوشش دهی زخم
در فاز اول، بافت دانهای قرمز عمیق، بستر زخم را با بافت پیوندی پر کرده و رگهای خونی جدید میسازد. این بافت در واقع ترکیبی از شبکه خارجی سلولی و کلاژن است. در فاز دوم، لبههای زخم به سمت مرکز کشیده میشوند؛ به همین دلیل به آن فاز فشردگی گفته میشود. در فاز سوم نیز سلولهای اپیتلیال از بستر یا لبههای زخم در عرض مهاجرت میکند تا زخم با اپیتلیال پوشانده شود.
4. مرحله چهارم؛ تغییر شکل
در مرحله تغییر شکل که آخرین مرحله از فرایند درمان زخم است، بافت تشکیل شده به آرامی استحکام خود را بدست آورده و با تغییر شکل کلاژن، زخم بسته میشود. در این مرحله دیگر نیازی به سلولهای ترمیم کننده نبوده وهر یک از این سلولها توسط آپوپتوز یا مرگ برنامهریزی شده از بین میروند و جایگزین میشوند.
ترمیم زخم چه مدت زمان میبرد؟
مدت زخم مورد نیاز برای ترمیم کامل زخمها، به فاکتورهایی همچون وسعت و عمق آسیب بستگی دارد و ترمیم این زخم ممکن است 1 روز یا حتی تا چند سال زمان ببرد. اکثر زخمها پس از گذشت حدود 3 ماه ترمیم میشوند. اگر زخم باز ایجاد شده عمیق یا بزرگ باشد، پزشک آن را بخیه میزند تا بدن به بازسازی کمتری نیاز داشته باشد. به همین دلیل زخمهای جراحی معمولا سریعتر از سایر انواع زخم بخبود پیدا میکنند و اکثرا 6 الی 8 هفته زمان میبرد. در اغلب موارد، با پوشاندن زخم و حفظ رطوبت لازم پوست، سرعت زخم نیز افزایش پیدا میکند. دقت داشته باشید که درمان زخمهای باز معمولا طولانیتر از زخم بسته است. به طور معمول مدت زمان ترمیم زخم در هر مرحله به شرح زیر است:
| مرحله ترمیم | مدت زمان تقریبی بهبود |
| فاز هموستازی | چند دقیقه تا چند ساعت |
| فاز التهابی | 1 تا 4 روز |
| فاز تکثیر | 4 تا 21 روز |
| فاز تغییر شکل | چند هفته تا چند ماه (شاید حتی بیشتر) |
عوامل افزایش ریسک در کند شدن فرایند بهبود زخمها
فاکتورهای متعددی وجود دارند که باعث میشوند درمان زخم کندتر شده و اجازه ندهند بدن روند طبیعی خود را طی کند. شناخت این عوامل به شما کمک میکند که بتوانید آنها را به سرعت درمان یا کنترل نموده و یا از بروز آنها پیشگیری نمایید. از جمله عواملی که ریسک کند شدن فرایند ترمیم زخم را افزایش میدهند، میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
1. بروز عفونت
وجود هرگونه باکتری یا میکروب در داخل زخم، احتمال بروز عفونت را افزایش میدهد؛ بنابراین زخم باید از هرگونه آلودگی و میکروب پاکسازی شود. زمانی که زخم دچار عفونت میشوند، اکسیژن و مواد مغذی لازم به سلولهای ترمیم کننده نمیرسد و باعث میشود که سرعت این روند کند شود. برای رفع این مشکل، پزشک معمولا آنتی بیوتیک و یا برخی روشهای درمانی مانند وکیوم تراپی یا دبریدمان زخم تجویز میکند تا عفونت را به طور کامل از بدن خارج نمایند.
2. بیماریهای زمینهای
افرادی که به بیماریهای قلبی - عروقی، دیابت و یا فشار خون مبتلا هستند، معمولا دچار کندی در روند بهبود زخم میشوند. این بیماریها باعث میشوند که خونرسانی به سلولها، و در نتیجه انتقال اکسیژن و مواد مغذی کاهش پیدا کند و توانایی تکثیر نداشته باشند. علاوه بر این، در صورتی که بیماری دیابت کنترل نشود، افزایش قند خون موجب آسیب رساندن به اعصاب محیطی بدن شده و محیط مناسبی را برای رشد باکتریها و بروز عفونت فراهم میکند. بنابراین، این بیماری باید به خوبی کنترل شود تا مشکلی در روند بهبودی زخم رخ ندهد.
3. وارد شدن فشار مداوم به زخم
وارد شدن فشار بر زخم به صورت مداوم، به ویژه در افرادی که بستری هستند و یا توانایی لازم برای حرکت کردن را ندارند، میتواند بر روند بهبود زخم تاثیرگذار باشد. بستری بودن و یا نشستن بر روی ویلچر به صورت مداوم، باعث ایجاد اصطکاک میان پوست و سطح تخت یا صندلی میشود. بنابراین، پوست به مرور زمان پاره شده و شرایط لازم برای ترمیم فراهم نمیشود. علاوه بر این، وارد شدن فشار به ناحیه زخم بر خونرسانی تاثیر گذاشته و تعریق و رطوبت بیش از حد، زمینه را برای ایجاد عفونت فراهم میکند. در نتیجه این زخم به کندی درمان خواهد شد.
5. مصرف سیگار و الکل
افرادی که سیگار یا الکل مصرف میکنند، دچار کندی در روند بهبود زخم میشوند. نیکوتین و الکل بر عملکرد سلولهای بدن تاثیرگذار بوده و زمینه را برای رشد باکتریها و بروز عفونت نیز فراهم میکنند.
6. نداشتن تغذیه مناسب
مصرف ویتامین، پروتئین، آهن، زینک و نوشیدن آب به میزان کافی، به روند بهبود زخم کمک بسیاری میکند. بنابراین، افرادی که دچار سوءتغذیه هستند، بدن آنها توانایی کافی برای بهبود زخم را ندارد و آسیبهای پوستی آنها کندتر از سایر افراد ترمیم میشوند.
7. افزایش سن
بالا رفتن سن تاثیر بسیاری بر عملکرد سیستم ایمنی بدن و توانایی زخم برای ترمیم پوست و زخمها دارد. زمانی که سن فرد بالا میرود، پوست شکنندهتر شده، تولید و ترشح پروتئینهای ترمیم کننده پوست مانند کلاژن و الاستین و خاصیت کشسانی پوست کاهش مییابد. به همین دلیل فرایند ترمیم پوست نیز با مشکل مواجه شده و بدن سختتر میتواند بافت آسیب دیده را درمان کند.
چه نوع زخمهایی دیر خوب میشوند؟
همانطور که گفتیم، عوامل متعددی بر روند بهبود زخم تاثیرگذارند و میتوانند یک آسیب ساده را به یک زخم مزمن تبدیل نمایند. زخم مزمن در واقع به زخمی گفته میشود که روند درمان کندی دارند و به سختی قابل بهبود هستند. برای درمان این نوع آسیبها باید از روشهای مختلفی کمک گرفت. معمولا زخمهایی که عمیق هستند، عفونی شده باشند و یا فرد به بیماریهای زمینهای مبتلا باشند، در معرض مزمن شدن قرار دارند. این زخمها شامل موارد زیر میشوند:
- زخم بستر یا زخم فشاری
- زخم دیابتی
- زخمهای سوختگی
- زخم جراحی مانند بخیه سزارین یا ماموپلاستی
نکات مراقبتی جهت تسریع روند درمان زخم
برای آنکه زخمها به خوبی درمان شوند، شما میتوانید برخی نکات مراقبتی را در خانه رعایت نمایید. این مراقبتها نفش مهمی را در پیشگیری از بروز عفونت و سرعت بخشیدن به روند بهبودی ایفا میکنند. بنابراین، با رعایت چندین نکته ساده اما موثر میتوان روند ترمیم زخم، به ویژه زخمهای عمیق، عفونی و مزمن را سرعت بخشید. این نکات مراقبتی شامل موارد زیر میشوند:
- حتما زخم را به صورت روزانه با آب تمیز یا محلول ضدعفونی کننده تجویز شده توسط پزشک، مانند نرمال سالین شستشو دهید تا بار میکروبی آن به حداقل برسد.
- حتما از پانسمان استریل و مناسب برای پوشاندن زخم استفاده کنید تا در برابر ورود هرگونه میکروب محافظت شود.
- از تماس مستقیم دست یا اجسام آلوده با ناحیه زخم خودداری نمایید.
- حتما پانسمان زخم را در مدت زمان مشخص شده تعویض کنید تا دچار آلودگی نشود.
- پیش از دست زدن به زخم دستهای خود را با آب و صابون شسته و ضدعفونی کنید تا آلودگی به زخم منتقل نشود.
- در صورت مشاهده هر یک از نشانههای عفونت یا التهاب زخم، مانند افزایش قرمزی، گرمی یا تورم، خروج ترشحات بدبو یا چرک، تب، لرز یا درد شدید و یا طولانی شدن روند بهبودی، حتما به پزشک مراجعه نمایید.
کلینیک زخم کرج، مرکز تخصصی جهت درمان انواع زخم مزمن و حاد
کلینیک زخم کرج یکی از مراکز تخصصی در زمینه درمان انواع زخمهای مزمن، عفونی و حاد است که با برخورداری از پزشک متخصص عفونی و درمانگران حرفهای، میتواند به درمان این نوع زخمها بپردازد. شما میتوانید با مراجعه به این کلینیک، از خدمات حرفهای و متعدد این مجموعه بهرهمند شوید. همچنین درمانگران این مجموعه خدمات درمان زخم در منزل را نیز به شما ارائه میدهند و شما میتوانید به جای مراجعه حضوری به مراکز درمانی، بدون نگرانی و مشکل از خدمات درمان در خانه خود استفاده نمایید. برای کسب اطلاعات دقیق و دریافت مشاوره تنها کافی است با شمارههای درج شده در سایت تماس بگیرید.
خدمات درمان زخم شامل چه مراحلی میشود؟
روند درمان زخمها چه در کلینیک و چه در خانه معمولا مشابه بوده و شامل مراحل زیر میشوند:
- ارزیابی و تشخیص: ابتدا پزشک یا متخصص زخم باید زخم شما را ارزیابی کرده و نوع زخم را تشخیص دهد. سپس باید اندازه، عمق و وضعیت بافت اطراف زخم به خوبی مورد بررسی قرار گرفته و میزان التهاب و عفونت تعیین شود.
- پاکسازی و تمیز کردن زخم: زخم باید با یک محلول مناسب مانند نرمال سالین پاکسازی شده و هرگونه عفونت یا ذرات آلوده را به خوبی حذف نمود. در صورت نیاز باید از روشهایی مانند دبریدمان زخم کمک گرفت تا بستر زخم به خوبی پاکسازی شود.
- ترمیم بافت: اگر زخم عمیق باید، باید از مواد ترمیم کننده مانند پانسمانهای نوین یا بخیه استفاده کرد تا به ترمیم آن کمک نمود.
- درمان دارویی: در صورت نیاز، ممکن است پزشک عفونی داروهای ضدالتهابی، آنتی بیوتیک یا ضد حساسیت تجویز کند تا التهاب، درد و عفونت زخم کنترل شود.
- مراقبتهای ویژه: در صورت لزوم ممکن است درمانگر برای بیمار برنامه مراقبتی خاص تجویز کند که معمولا شامل تعویض پانسمان در زمان مشخص، کنترل میزان ترشحات زخم، مراقبت دقیق از زخم در خانه و شستشوی مناسب آن میباشد.