دیابت یک بیماری مزمن ناشی از عدم تولید انسولین به میزان کافی در بدن و یا عدم استفاده موثر از انسولین تولیدشده است. انسولین در واقع هورمونی است که میتواند قند موجود در جریان خون را به یک منبع انرژی قابل استفاده تبدیل کند. اگر این هورمون تولید نشود یا به درستی عمل نکند، قند خون به مرور زمان افزایش یافته و به اندانهای مختلف بدن همچون کلیه آسیب میرساند. بنابراین، تشخیص زودهنگام دیابت اهمیت بسیاری دارد و باید با مدیریت صحیح بیماری از بروز عوارض جدی آن جلوگیری کرد. اگر این سوال برای شما پیش آمده است که از کجا بفهمیم که دیابت داریم؟ شما میتوانید با بررسی علائم هشداردهنده دیابت و با کمک روشهای تشخیص آن، تشخیص دهید که آیا دیابت دارید یا خیر.
1. علامت هشداردهنده اول؛ پرنوشی
یکی از اولین و بارزترین نشانههای ابتلا به دیابت، احساس تشنگی شدید و مداوم است که به طور غیرعادی امکان برطرف نمودن آن وجود ندارد؛ حتی اگر بی تازگی مایعات مصرف کرده باشد. زمانی که سطح قند خون بیش از حد نرمال باشد، کلیهها تلاش میکنند تا قند اضافی را از طریق ادرار دفع نمایند. این فرایند باعث میشود که بدن آب بیشتری از دست بدهد؛ در نتیجه بدن دچار کمآبی شده و مغز به صورت مداوم سیگنال تشنگی صادر میکند تا کمآبی بدن را از بین ببرد. بنابراین، فرد مبتلا به دیابت احساس تشنگی شدید و سیریناپذیری خواهد داشت.
2. علامت هشداردهنده دوم؛ تکرر ادرار
از دیگر علائم هشداردهنده بسیار مهم دیابت، احساس نیاز مکرر به دفع ادرار، به ویژه در طول روز و حتی شبهاست. این حالت که تکرر ادرار نام دارد، به طور مستقیم با نحوه پردازش قند در بدن توسط کلیهها در ارتباط است و به عنوان یکی از علائم قند خون بالا شناخته میشود. همانطور که گفتیم، قند اضافی موجود در خون، توسط کلیهها دفع میشود؛ بنابراین برای خروج قند اضافی در بدن، به مصرف مقدار زیادی آب نیاز است تا علاوه بر انتقال آن به کلیهها، بدن را از بیآبی نجات میدهد. در این بین، به دلیل افزایش حجم و تعداد دفعات ادرار کردن، فرد به تکرر ادرار مبتلا میشود.
3. علامت هشداردهنده سوم؛ خستگی مفرط
احساس خستگی مفرط ناشی از دیابت، صرفا به دلیل کمبود خواب یا داشتن فعالیت زیاد نیست؛ بلکه به نحوه پردازش انرژی در بدن فرد مبتلا به دیابت بازمیگردد. علت اصلی خستگی بدن فرد در دیابت، به نحوه استفاده سلولهای بدن از گلوکز جهت تولید انرژی بازمیگردد. گلوکز در واقع همان سوخت اصلی سلولهای بدن است که برای ورود به سلولها، باید از هورمونی به نام انسولین کمک بگیرد. زمانی که این هورمون ترشح نشود، و یا نتواند به خوبی عمل کند، گلوکزی به داخل سلول وارد نشده و سوختی برای تامین انرژی سلولها منتقل نشده و در نهایت فرد به خستگی مفرط دچار میشود.
4. علامت هشداردهنده چهارم؛ تاری دید
اگر تاری دید فرد به صورت ناگهانی رخ داده باشد و یا شدت آن در طول روز تغییر نماید، میتواند یکی از علائم هشداردهنده بیماری دیابت باشد. بالا بودن مقدار قند خون میتواند به طور مستقیم بر سلامت چشمها تاثیرگذار باشد؛ زیرا، در حالت عادی عدسی چشم وظیفه دارد که به تمرکز نور بر روی شبکیه چشم کمک میکند. زمانی که قند خون بالا باشد، قند اضافی به مایع لنز چشم منتقل شده و باعث متورم شدن عدسی، مختل شدن توانایی لنز برای تغییر شکل و تمرکز صحیح نور میشود. بدین صورت فرد تصویری تار یا ناواضح خواهد دید.
5. علامت هشداردهنده پنجم؛ افزایش اشتها و احساس گرسنگی
افزایش ناگهانی اشتها و گرسنگی دائمی، حتی دقیقا پس از خوردن غذا، از دیگر علائم هشداردهنده دیابت محسوب میشود که نباید آن را ساده گرفت. این احساس گرسنگی مداوم به دلیل عدم توانایی بدن در استفاده موثر از گلوکزی است که به بدن وارد شده است. همانطور که گفتیم، بیماری دیابت به دلیل عدم تولید و ترشح انسولین به میزان لازم ایجاد میشود. زمانی که قند مورد نیاز برای تامین انرژی فرد مورد استفاده قرار نگیرد، بدن برای دریافت غذای بیشتر و قند لازم، سیگنال عدم دریافت انرژی کافی و احساس گرسنگی ارسال میکند. زیرا بدن تلاش میکند که از طریق دریافت غذای بیشتر، انرژی مورد نیاز را تامین نماید.
6. علائم هشداردهنده ششم؛ کاهش وزن ناگهانی
کاهش وزن ناگهانی و بدون دلیل مشخص، میتواند یک علامت نگرانکننده از ابتلا به دیابت، به ویژه نوع 1 باشد. این کاهش وزن زمانی رخ میدهد که بدن به دلیل عدم دریافت گلوکز به عنوان منبع انرژی، چربیها، پروتئینها و عضلات بدن را تجزیه میکند. این کار باعث تولید مواد اسیدی خطرناک در بدن شده و جان فرد را به خطر میاندازد. این کاهش وزن ناگهانی، اغلب در کنار افزایش اشتها رخ میدهد. یعنی فرد همزمان هم گرسنه است و هم وزن کم میکند، که این وضعیت کاملا غیرطبیعی است و نیاز به بررسی فوری پزشکی دارد.
7. علائم هشداردهنده هفتم؛ دیر خوب شدن زخمها و عفونتها
یکی از نشانهها و حتی عوارض خطرناک ابتلا به بیماری دیابت، دیر خوب شدن زخمها و مستعد بودن بدن به بروز عفونتهای مکرر است. این مشکل به طور مستقیم به تاثیر دیابت بر گردش خون و سیستم ایمنی بدن ربط دارد. زمانی که میزان قند خون برای مدت زمان طولانی بالا باشد، رگهای خونی کوچک و بزرگ آسیب دیده و اعصاب محیطی نیز تحت تاثیر قرار میگیرند. (نوروپاتی دیابتی و آنژیوپاتی دیابتی). این آسیب باعث بروز اختلال در گردش خون و انتقال پیامهای عصبی به اندامهای مختلف میشود، به ویژه در اندامهای انتهانی همچون پاها. علاوه براین، بالا بودن قند خون میتواند محیط مناسبی برای رشد باکتریها و سایر عوامل بیماریزا فراهم کند؛ بنابراین بدن به راحتی به انواع عفونت مبتلا خواهد شد و با مختل شدن سیستم ایمنی، توانایی گلبولهای سفید خون جهت مبارزه با آنها نیز به حداقل خواهد رسید. ابتلا به زخمهای دیابتی، به یژه در پاها، از عوارض رایج اما خطرناک این بیماری محسوب میشود.
نحوه تشخیص دیابت به کمک روشهای پزشکی
پس از آنکه با علائم هشداردهنده این بیماری آشنا شده و یک یا چند مورد از آنها را در خود مشاهده کردید، بهترین کار برای اطمینان ازمبتلا بودن یا نبودن، انجام تستهای پزشکی تجویز شده است. از روشهای متعددی برای بررسی میزان قند خون و تشخیص این بیماری کمک گرفته میشود که بر اساس اندازهگیری میزان قند خون و یا میزان اتصال قند به هموگلوبین در زمانها و شرایط متعدد است. 4 روش اصلی و رایج تشخیص دیابت، شامل موارد زیر میشوند:
1. روش اول؛ تست قند خون ناشتا (FBS)
تست قند خون ناشتا یکی از رایجترین و پایهای ترین روشها برای تشخیص دیابت است که در آن میزان قند خون فرد در حالت ناشتا (حداقل 8 ساعت پس از آخرین وعده غذایی و عدم مصرف هیچگونه نوشیدنی) اندازهگیری میشود. علت ناشتا بودن در این تست، عدم مصرف غذا، به ویژه کربوهیدراتهاست تا میزان قند خون ثابت و پایدار باقی بماند. ناشتا نبودن شما باعث افزایش موقت میزان قند خون شده و به راحتی نتایج آزمایش را تحت تاثیر قرار میدهد. این تست میتواند اطلاعات مهمی درباره سطح پایه قند خون فرد در طول روز به ما میدهد.
2. روش دوم؛ تست تحمل گلوکز خوراکی (GTT)
در روش دوم، تست تحمل گلوکز خوراکی گرفته میشود که روشی دقیقتر نسبت به تست قند خون ناشا است. در این آزمایش ابتدا باید قند خون ناشتای فرد اندازهگیری شده و سپس فرد محلول حاوی مقدار مشخصی گلوکز را مینوشد. پس از آن باید سطح قند خون فرد در فواصل زمانی معین، مانند 1 و 2 ساعت پس از مصرف محلول اندازهگیری شود. این تست نشاندهنده آن است که پس از دریافت یک دوز مشخص از گلوکز، بدن چقدر سریع واکنش نشان داده و آن را متابولیزه و از جریان خون حذف میکند. نتایج این تست برای تشخیص پیشدیابت و دیابت، به ویژه در مواردی که تست FBS مرزی است، بسیار مفید است.
3. روش سوم؛ تست هموگلوبین A1c (یا HbA1c)
در این روش که به آن تست هموگلوبین گلیکوزیله شده نیز گفته میشود، یک آزمایش خون است که میانگین سطح قند خون فرد را طی 2 تا 3 ماه گذشته مورد بررسی قرار میدهد. این تست بر اساس اتصال طبیعی خون و همگلوبین انجام شده و هر چه میزان قند خون بالاتر باشد، میزان هموگلوبین متصل به قند نیز بیشتر خواهد شد. این تست نیازی به ناشا بودن نداشته و برای افراد مختلف، بسیار راحتتر است. HbA1c معیاری عالی برای ارزیابی کنترل بلندمدت قند خون و اثربخشی درمان دیابت میباشد.
4. روش چهارم؛ تست قند خون تصادفی
در روش تست قند خون تصادفی، میزان قند خون فرد را در هر زمانی از روز، بدون در نظر گرفتن زمزان آخرین وعده غذایی یا ناشتا بودن فرد اندازهگیری میکنند. این تست در واقع زمانی کاربرد دارد که فرد علائم واضحی از دیابت را از خود نشان داده و میخواهد در مدت زمان کمی، قند خون او ارزیابی شود. اگر نتیجه این تست به طور قابل توجهی بالا بود (معمولا 200 میلیگرم به بالا) و فرد علائم کلاسیک دیابت را داشته باشد، میتوان گفت که او به دیابت مبتلا است. با این حال، معمولا برای تایید تشخیص، در برخی موارد به انجام تستهای تکمیلی مانند FBS یا HbA1c نیاز است.
عوارض عدم کنترل به موقع قند خون در بیماران دیابتی
میزان قند خون و بیماری دیابت باید به خوبی کنترل شود، در غیر این صورت میتواند آسیبهای خطرناک و گستردهای که به قسمتهای مختلف بدن شما وارد کند. در واقع قند خون بالا مانند یک سم آهسته عمل کرده و به تدریج به رگهای خونی، اعصاب و اندامهای حیاتی آسیب میرساند. برخی از مهمترین عوارض ناشی از عدم کنترل به موقع قند خون شامل موارد زیر میشوند:
- بیماریهای قلبی و عروقی: دیابت خطر ابتلا به بیماریهای قلبی، سکته مغزی، فشار خون بالا و تصلب شرایین (تنگ شدن عروق) را به شدت افزایش میدهد. قند خون بالا به دیواره رگهای خونی آسیب رسانده و باعث تجمع پلاک در آنها میشود.
- آسیب به کلیهها (نفروپاتی دیابتی): کلیهها وظیفه تصفیه خون را بر عهده دارند. قند خون بالا میتواند به رگهای خونی ریز در کلیهها آسیب بزند و توانایی آنها را در تصفیه مواد زائد مختل کند. این امر میتواند به نارسایی کلیوی منجر شود که در موارد شدید، نیاز به دیالیز یا پیوند کلیه خواهد بود.
- آسیب به اعصاب (نوروپاتی دیابتی): قند خون بالا میتواند به اعصاب آسیب برساند و باعث درد، سوزن سوزن شدن، بیحسی و ضعف، به خصوص در پاها و دستها شود. نوروپاتی دیابتی همچنین میتواند بر عملکرد اندامهای داخلی مانند معده (ایجاد مشکلات گوارشی) و مثانه تأثیر بگذارد.
- آسیب به چشمها (رتینوپاتی دیابتی): دیابت یکی از دلایل اصلی نابینایی در بزرگسالان است. قند خون بالا به رگهای خونی کوچک در شبکیه چشم آسیب میزند و میتواند منجر به تاری دید، آب مروارید، گلوکوم (آب سیاه) و در نهایت از دست دادن بینایی شود.
- مشکلات پا: این مشکل ترکیبی از آسیب به اعصاب (کاهش حس) و مشکلات گردش خون در پاها است که خطر بروز زخم، عفونت و حتی قطع عضو را در افراد دیابتی افزایش میدهد.
- مشکلات پوستی: افراد دیابتی بیشتر مستعد ابتلا به عفونتهای باکتریایی و قارچی پوست هستند. همچنین، زخمها و کبودیها دیرتر بهبود مییابند.
- مشکلات شنوایی: تحقیقات نشان دادهاند که دیابت میتواند خطر ابتلا به مشکلات شنوایی را افزایش دهد.
- بیماری آلزایمر: برخی مطالعات ارتباط بین دیابت نوع ۲ و افزایش خطر ابتلا به بیماری آلزایمر را نشان دادهاند.
همچنین در صورتی که با عوارض بیماری دیابت، همچون زخم پای دیابتی مواجه شدید، بهترین کار مراجعه به یک مرکز تخصصی، همچون کلینیک زخم کرج است. همچنین در صورتی که شرایط مراجعه حضوری به کلینیک را ندارید، تنها کافی است از طریق شمارههای درج شده در سایت با کارشناسان ما تماس گرفته و درخواست خود مبنی بر اعزام درمانگر به منزل شما جهت درمان زخم پای دیابتی در منزل را ثبت نمایید. این مجموعه از پزشک متخصص عفونی و کارشناسان زخم با تجربه و حرفهای بخوردار است که شما در این مسیر کمک کرده و سلامتی را به شما بازمیگردانند.